Tommaso Campanella

*Το «καμπανέλα» ανακατευθύνει εδώ. Για το ομώνυμο γένος φυτών, δείτε αβούτιλο.

Ο Τζιοβάννι Ντομένικο Καμπανέλλα (Giovan Domenico Campanella, 5 Σεπτεμβρίου 1568 – 21 Μαΐου 1639) ή Τομάζο Καμπανέλλα ήταν Ιταλός Δομινικανός μοναχός, φιλόσοφος, θεολόγος, αστρολόγος και ποιητής.

Τα πρώτα χρόνια

Γεννήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 1568 στο Στινιάνο, στην κομητεία του Στύλο της επαρχίας Ρέτζο-Καλάμπρια, στη νότια Ιταλία, και βαπτίσθηκε ως Τζιοβάνι Ντομένικο Καμπανέλλα. Ο Τομάζο Καμπανέλλα, όπως μετονομάστηκε αργότερα, ήταν παιδί-θαύμα. Γιος μιας φτωχής και αναλφάβητης οικογένειας, εισήλθε σε Δομινικανό Μοναστήρι πριν από την ηλικία των δεκαπέντε ετών, λαμβάνοντας το όνομα «fra Tommaso» προς τιμή του Θωμά Ακινάτη. Σπούδασε θεολογία και φιλοσοφία.

Διαφοροποίηση και σύγκρουση με την Ιερά Εξέταση

Από νωρίς παρεξέκλινε από την αριστοτελική ορθοδοξία και προσελκύστηκε από την εμπειρική φιλοσοφία του Μπερναρντίνο Τελέζιο (Bernardino Telesio) (1509-1588), ο οποίος δίδαξε ότι γνώση είναι και η αίσθηση, ότι όλα τα πράγματα στη φύση διαθέτουν αίσθηση (δηλαδή ότι «η φιλοσοφία αποδεικνύεται από τις αισθήσεις»), που δημοσιεύθηκε το 1592, για την υπεράσπισή του.

Όταν ήταν στη Νάπολη ασχολήθηκε και με την αστρολογία. Οι ετερόδοξες απόψεις του στην αστρολογία, ειδικότερα η αντίθεσή του στην αρχή του Αριστοτέλη, τον έφεραν σε σύγκρουση με τις Εκκλησιαστικές Αρχές, με αποτέλεσμα να καταγγελθεί και να παραπεμφθεί στην Ιερά Εξέταση. Προτού οδηγηθεί στο Ιερό γραφείο στη Ρώμη, είχε περιοριστεί σε ένα μοναστήρι μέχρι το 1597.

Απελευθέρωση, συνωμοσία και εκ νέου σύλληψη

Μετά την απελευθέρωσή του, ο Καμπανέλλα επέστρεψε στην Καλαβρία, όπου ηγήθηκε συνωμοσίας κατά του ισπανικού κράτους. Στόχος του Καμπανέλλα ήταν να δημιουργήσει μια κοινωνία που να βασίζεται στην κοινότητα των αγαθών και των συζύγων, βάσει των προφητειών του Ιωακείμ της Φιόρε (Joachim di Fiore) και των δικών του αστρολογικών παρατηρήσεων κατά το έτος 1600. Προδόθηκε από δύο συνωμότες συναδέλφους του, συνελήφθη και κρατήθηκε έγκλειστος στη Νάπολη, από όπου κατάφερε να αποδράσει και να διαφύγει της ποινής του, καθώς το δικαστήριο, ερήμην του ιδίου, τον κατεδίκασε σε ισόβια.